پسوریازیس یک بیماری خودایمنی مزمن پوستی است که با تکثیر سریع سلولهای پوست همراه است و باعث ضخیم شدن، التهاب و پوستهپوسته شدن نواحی خاصی از پوست میشود.
تشخیص این بیماری نیازمند ترکیبی از مشاهده بالینی دقیق، بررسی سابقه بیمار و در برخی موارد آزمایشها یا نمونهبرداری (بیوپسی) است. چون پسوریازیس میتواند شبیه به دیگر بیماریهای پوستی باشد، تشخیص درست برای درمان مؤثر ضروری است.
چگونه بیماری پسوریازیس را تشخیص دهیم؟ راهنمایی دقیق و بالینی
در اینجا نحوه تخصصی تشخیص پسوریازیس را که بنیاد پسوریازیس امریکا ارائه داده است برای شما منتشر می کنیم.
بررسی سابقه بیمار
فرایند تشخیص معمولاً با گرفتن یک سابقه پزشکی کامل شروع میشود. پزشک درباره موارد زیر سؤال میپرسد:
• زمان شروع و مدتزمان بیماری: پسوریازیس ممکن است ناگهانی یا تدریجی ظاهر شود، معمولاً بین سنین ۱۵ تا ۳۵ سال، ولی در هر سنی ممکن است ایجاد شود.
• سابقه خانوادگی: وجود پسوریازیس یا بیماریهای خودایمنی در خانواده، احتمال تشخیص را افزایش میدهد.
• عوامل تحریککننده: بسیاری از بیماران گزارش میدهند که استرس، عفونتها (بهویژه گلودرد استرپتوکوکی در نوع قطرهای)، آسیب پوستی (پدیده کوبنر) یا مصرف داروهایی مثل بتابلوکرها و لیتیوم باعث تشدید بیماریشان شده است.
• علائم عمومی: برخی بیماران ممکن است درد یا خشکی مفاصل را تجربه کنند که میتواند نشاندهنده آرتریت پسوریاتیک (نوعی التهاب مفاصل مرتبط با پسوریازیس) باشد.
معاینه بالینی: آنچه پوست نشان میدهد
شایعترین نوع پسوریازیس، یعنی پسوریازیس پلاکی معمولاً با این ویژگیها شناخته میشود:
• ضایعات قرمز یا صورتی با حاشیه مشخص که با پوستههای نقرهای یا سفید رنگ پوشیده شدهاند
• بیشتر در آرنج، زانو، پوست سر و پایین کمر دیده میشود
• معمولاً بهصورت متقارن ظاهر میشود
• پوست خشک و ترکخورده که ممکن است خونریزی کند
در پوستهای تیرهتر، رنگ ضایعات ممکن است بنفش، قهوهای تیره یا خاکستری باشد، که گاهی تشخیص را دشوارتر میکند.
از دیگر انواع پسوریازیس میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
• پسوریازیس قطرهای : ضایعات کوچک و شبیه قطره، معمولاً پس از عفونت گلو ظاهر میشوند
• پسوریازیس معکوس: لکههای صاف و براق در نواحی چینخورده مثل زیر بغل و کشاله ران
• پسوریازیس چرکی: وجود تاولهای سفید بر روی پوست قرمز، معمولاً روی کف دست و پا
• پسوریازیس اریترودرمی: نوعی شدید و نادر که با قرمزی گسترده پوست، پوستهریزی و گاهی علائم عمومی مثل تب همراه است
علائم فیزیکی دیگر
پزشک ممکن است به علائم دیگر برای تأیید تشخیص توجه کند:
• تغییرات ناخن مانند فرورفتگیهای کوچک (پیتینگ)، جدا شدن ناخن از بستر، یا ضخیم شدن زیر ناخن
• علامت اوسپیتز: در صورت برداشتن پوستهها، ممکن است نقاط خونریزیدهنده زیر آنها دیده شود
• پدیده کوبنر: بروز ضایعات جدید در محل آسیبهای پوستی مثل خراش یا زخم
تشخیص افتراقی
چون پسوریازیس ممکن است شبیه بیماریهای دیگر باشد، پزشک باید گزینههای دیگر را رد کند:
• اگزما: معمولاً خارش بیشتری دارد و در نواحی چینخورده ظاهر میشود
• درماتیت سبورئیک: شبیه درگیر شدن پوست سر در پسوریازیس است، ولی پوستهها چربتر و زردرنگاند
• قارچ پوستی (تینئا): معمولاً حاشیه مشخصتری دارد و به داروهای ضد قارچ پاسخ میدهد
• لوپوس پوستی: معمولاً در نواحی در معرض نور آفتاب دیده میشود و با حساسیت به نور همراه است
آیا بیوپسی برای پسوریازیس لازم است؟
در مواردی که تشخیص واضح نیست، پزشک ممکن است از پوست نمونهبرداری کند. در بررسی میکروسکوپی پسوریازیس، موارد زیر دیده میشود:
• افزایش ضخامت لایه شاخی و اپیدرم
• پاراتکراتوز (ماندن هسته در سلولهای لایه سطحی)
• تجمع نوتروفیلها در لایه سطحی (آبسههای مونرو)
• اتساع مویرگها در ناحیه درمیس فوقانی
آزمایش خون برای تشخیص پسوریازیس
اما آیا یک نوع آزمایش خون ویژه برای تشخیص پسوریازیس وجود دارد ؟
تشخیص پسوریازیس با آزمایش خون بهطور مستقیم امکانپذیر نیست، چون این بیماری مارکر خونی اختصاصی ندارد. یعنی هیچ آزمایشی وجود ندارد که بگوید “اگر این مثبت شد، پس پسوریازیس دارید.” اما آزمایش خون در موارد خاصی به پزشک کمک میکند:
۱. بررسی سطح التهاب در بدن
در پسوریازیس متوسط تا شدید، یا در صورتی که بیمار علائم مفصلی دارد، پزشک ممکن است این آزمایشها را بنویسد:
• ESR (سرعت رسوب گلبول قرمز)
• CRP (پروتئین واکنشی C)
این دو شاخص نشاندهنده وجود التهاب فعال در بدن هستند. در مواردی که التهاب زیاد باشد (مثلاً در آرتریت پسوریاتیک)، اینها معمولاً بالا میروند.
۲. تشخیص آرتریت پسوریاتیک
اگر بیمار درد یا خشکی مفاصل داشته باشد، ممکن است پزشک به آرتریت پسوریاتیک مشکوک شود. در این حالت:
• ESR و CRP بالا میروند
• RF (فاکتور روماتوئید) معمولاً منفی است
• Anti-CCP هم منفی است (برخلاف روماتیسم مفصلی که این مثبت میشود)
یعنی اگر التهاب مفصلی وجود دارد ولی RF و Anti-CCP منفی هستند، و بیمار پسوریازیس پوستی هم دارد، آرتریت پسوریاتیک محتمل است.
۳. رد سایر بیماریها
اگر پزشک به بیماریهای دیگر مشکوک باشد (مثلاً لوپوس یا اگزما)، ممکن است آزمایشهایی مثل:
• ANA (آنتیبادی ضد هسته) برای بررسی لوپوس
• CBC برای شمارش سلولهای خونی
• تستهای تیروئید یا کبد برای بررسی مشکلات زمینهای
را تجویز کند.
۴. آمادگی برای درمان دارویی
قبل از شروع درمانهای قوی مثل متوترکسات یا داروهای بیولوژیک، لازم است آزمایشهایی انجام شود تا مطمئن شویم بدن بیمار سالم است و مشکلی برای مصرف این داروها ندارد:
• آزمایش عملکرد کبد (LFT)
• آزمایش عملکرد کلیه (BUN و کراتینین)
• CBC برای بررسی گلبولها
• HBV, HCV, HIV, تست سل (TB) برای رد عفونتهای پنهان
تشخیص پسوریازیس ترکیبی از علم و هنر است. اگرچه ظاهر مشخص ضایعات و محل بروز آنها در بیشتر موارد تشخیص را ساده میکند، اما گرفتن شرح حال دقیق، در نظر گرفتن بیماریهای مشابه و در برخی موارد انجام بیوپسی، برای اطمینان از تشخیص درست ضروری است. تشخیص بهموقع و صحیح، کلید شروع درمان مؤثر و جلوگیری از پیشرفت بیماری پسوریازیس است.