ویتامین D نقش مهمی در سلامت پوست، رشد سلول ها و تنظیم عملکرد سیستم ایمنی دارد. برخی مطالعات نشان دادهاند که افراد مبتلا به پسوریازیس ممکن است سطح پایین تری از این ویتامین در خون داشته باشند؛ بااینحال، هنوز مشخص نیست که کمبود ویتامین D علت ایجاد پسوریازیس است یا یکی از عوامل همراه با این بیماری.
همچنین، مصرف مکمل خوراکی ویتامین D بهتنهایی درمان اثباتشدهای برای پسوریازیس نیست، اما درمانهای موضعی حاوی مشتقات این ویتامین میتوانند به کنترل ضایعات پوستی کمک کنند.
آیا کمبود ویتامین D باعث پسوریازیس می شود؟
ارتباط میان ویتامین D و پسوریازیس یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران پوست و سیستم ایمنی است. در بعضی تحقیقات، سطح پایین ویتامین D در افراد مبتلا به پسوریازیس بیشتر مشاهده شده است.
بااینحال، این ارتباط به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست. یعنی نمیتوان گفت هر فردی که کمبود ویتامین D دارد، به پسوریازیس مبتلا میشود یا کمبود این ویتامین بهتنهایی باعث بروز بیماری خواهد شد.
پسوریازیس یک بیماری التهابی مزمن و مرتبط با اختلال عملکرد سیستم ایمنی است. عوامل ژنتیکی، اضافهوزن، عفونتها، استرس و برخی داروها نیز میتوانند در بروز یا تشدید آن نقش داشته باشند.
چرا ممکن است سطح ویتامین D در افراد مبتلا به پسوریازیس پایین باشد؟
چند احتمال مطرح است:
- التهاب مزمن: تغییرات مرتبط با بیماریهای التهابی ممکن است با وضعیت ویتامین D ارتباط داشته باشند.
- محدودیت قرارگیری در معرض نور خورشید: برخی افراد به دلیل مشکلات پوستی یا توصیههای درمانی، کمتر در معرض نور خورشید قرار میگیرند.
- اضافهوزن: چاقی با کاهش سطح ویتامین D خون ارتباط دارد و در عین حال یکی از عوامل مرتبط با شدت بیشتر پسوریازیس است.
- عوامل تغذیهای: دریافت ناکافی ویتامین D از غذا و مکملها میتواند به کمبود این ماده مغذی منجر شود.
یک مطالعه جمعیتمحور منتشرشده در مجله British Journal of Dermatology نشان داد که ارتباط معناداری میان سطح ویتامین D خون و پسوریازیس در کل جمعیت بررسیشده وجود نداشته است. این نتیجه نشان میدهد که رابطه میان این دو موضوع پیچیدهتر از آن است که صرفاً کمبود ویتامین D را عامل بیماری بدانیم. DOI
ویتامین D چه نقشی در سلامت پوست دارد؟
ویتامین D فقط برای استخوانها اهمیت ندارد؛ این ماده در عملکرد طبیعی سلولهای پوستی و تنظیم پاسخهای ایمنی نیز نقش دارد.
پوست یکی از بافتهایی است که میتواند در حضور نور فرابنفش B (UVB) ویتامین D تولید کند. این ویتامین پس از طی مراحل فعالسازی در بدن، در تنظیم فعالیت سلولهای مختلف نقش خواهد داشت.
در ارتباط با پسوریازیس، دو عملکرد ویتامین D اهمیت بیشتری دارند.
۱. تأثیر بر رشد و تمایز سلولهای پوستی
در افراد مبتلا به پسوریازیس، چرخه تولید و جایگزینی سلولهای پوست دچار اختلال میشود. سلولهای پوستی با سرعت بیشتری تکثیر میشوند و فرصت کافی برای بلوغ طبیعی ندارند.
این فرایند میتواند باعث ایجاد علائم زیر شود:
- ضخیم شدن بخشهایی از پوست
- تشکیل پلاکهای قرمز
- ایجاد پوستههای سفید یا نقرهای
- خارش و گاهی ترکخوردگی پوست
ویتامین D در تنظیم تکثیر و تمایز سلولهای پوستی نقش دارد. به همین دلیل، مشتقات فعال آن در ساخت برخی داروهای موضعی پسوریازیس استفاده میشوند.
۲. نقش ویتامین D در تنظیم سیستم ایمنی
پسوریازیس با فعالیت غیرطبیعی بخشهایی از سیستم ایمنی، بهخصوص مسیرهای التهابی مرتبط با سلولهای T و پیامرسانهای ایمنی مانند IL-17 و IL-23، ارتباط دارد.
ویتامین D نیز در تنظیم عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد و میتواند بر فعالیت برخی سلولهای ایمنی و تولید پیامرسانهای التهابی اثر بگذارد.
بااینحال، وجود این اثرات زیستی بهتنهایی ثابت نمیکند که مصرف مکمل خوراکی ویتامین D میتواند التهاب پسوریازیس را به میزان قابلتوجهی کاهش دهد.
آیا مصرف ویتامین D به بهبود پسوریازیس کمک می کند؟
پاسخ این سؤال به نوع مصرف ویتامین D و وضعیت بدنی فرد بستگی دارد.
در حال حاضر باید میان دو موضوع تفاوت قائل شد:
- اصلاح کمبود ویتامین D برای حفظ سلامت عمومی بدن
- استفاده از ویتامین D بهعنوان یک روش درمانی برای کنترل پسوریازیس
اصلاح کمبود این ویتامین در افراد دچار کمبود اهمیت دارد؛ اما اثربخشی مکمل خوراکی آن برای درمان مستقیم پسوریازیس هنوز بهطور قطعی اثبات نشده است.
برای مثال، در یک کارآزمایی بالینی تصادفی و کنترلشده که در سال ۲۰۲۳ در مجله JAMA Dermatology منتشر شد، ۱۲۲ فرد مبتلا به پسوریازیس پلاکی و دارای سطح نسبتاً پایین ویتامین D بررسی شدند.
شرکتکنندگان به مدت چهار ماه مکمل ویتامین D یا دارونما دریافت کردند. نتایج نشان داد که مصرف ویتامین D خوراکی در مقایسه با دارونما، تفاوت معناداری در شدت پسوریازیس ایجاد نکرد. البته شدت اولیه بیماری در بسیاری از شرکتکنندگان پایین بود و این موضوع میتوانست بر نتایج اثر بگذارد. JAMA Network +1
از طرف دیگر، یک متاآنالیز شبکهای منتشرشده در سال ۲۰۲۵، با بررسی ۲۱ کارآزمایی و ۱۴۶۳ شرکتکننده، کاهش شدت پسوریازیس را در برخی گروههای دریافتکننده مکملها از جمله ویتامین D گزارش کرد. بااینحال، تفاوت مطالعات از نظر دوز، روش درمان و کیفیت شواهد باعث میشود نتوان این نتایج را اثبات قطعی اثربخشی مکمل دانست.
بنابراین، در حال حاضر نمیتوان مکمل خوراکی ویتامین D را جایگزین درمانهای استاندارد پسوریازیس کرد.
تفاوت ویتامین D خوراکی و موضعی در درمان پسوریازیس
یکی از نکات مهم درباره ارتباط ویتامین D و پسوریازیس، تفاوت میان مکملهای خوراکی و داروهای موضعی حاوی مشتقات ویتامین D است.
این دو روش عملکرد و کاربرد یکسانی ندارند.
ویتامین D خوراکی
به شکل قرص، کپسول یا قطره مصرف میشود و برای اصلاح کمبود و حفظ سلامت استخوانها و عملکرد طبیعی بدن کاربرد دارد. اثربخشی آن بهعنوان درمان مستقل پسوریازیس اثبات نشده است.
مشتقات موضعی ویتامین D
داروهایی مانند کلسیپوتریول مستقیماً روی نواحی درگیر پوست استفاده میشوند و با تنظیم رشد و تمایز سلولهای پوستی به کنترل پلاکهای پسوریازیس کمک میکنند.
کلسی پوتریول چیست و چگونه عمل میکند؟
کلسیپوتریول (Calcipotriol) یکی از مشتقات مصنوعی ویتامین D3 است که برای درمان موضعی پسوریازیس استفاده میشود.
این دارو با اثرگذاری بر گیرندههای ویتامین D در سلولهای پوستی، به تنظیم تکثیر و تمایز سلولها کمک میکند.
از کاربردهای آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کمک به کاهش ضخامت پلاکهای پسوریازیس
- کاهش پوستهریزی پوست
- بهبود ظاهر ضایعات پوستی
- کمک به کنترل علائم پسوریازیس پلاکی
کلسیپوتریول ممکن است بهتنهایی یا در ترکیب با کورتیکواستروئیدهای موضعی مانند بتامتازون تجویز شود.
نکته مهم: این دارو باید طبق دستور پزشک مصرف شود؛ زیرا استفاده بیش از مقدار توصیهشده یا استعمال آن در سطح وسیعی از پوست میتواند خطر افزایش کلسیم خون را به همراه داشته باشد. همچنین ممکن است باعث تحریک، قرمزی یا سوزش موضعی شود.
علائم و روش تشخیص کمبود ویتامین D
کمبود ویتامین D در بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت مشخص باشد. به همین دلیل، نمیتوان تنها با مشاهده وضعیت پوست یا علائم پسوریازیس، کمبود این ویتامین را تشخیص داد.
در مواردی که کمبود شدید یا طولانیمدت وجود داشته باشد، علائم احتمالی شامل موارد زیر هستند:
- درد استخوانها
- ضعف عضلانی
- خستگی و احساس ضعف عمومی
- درد عضلات
- افزایش خطر مشکلات استخوانی
چگونه کمبود ویتامین D را تشخیص دهیم؟
روش اصلی بررسی وضعیت ویتامین D، آزمایش خون 25-Hydroxy Vitamin D یا 25(OH)D است.
این آزمایش میزان ذخیره ویتامین D در بدن را اندازهگیری میکند.
| سطح ویتامین D | تفسیر کلی |
|---|---|
| کمتر از ۱۲ ng/mL | کمبود واضح |
| ۱۲ تا کمتر از ۲۰ ng/mL | سطح ناکافی برای بسیاری از افراد |
| ۲۰ ng/mL و بالاتر | برای بیشتر افراد از نظر سلامت استخوان کافی تلقی میشود |
تفسیر نهایی باید با توجه به شرایط فرد، بیماریهای زمینهای و نظر پزشک انجام شود. همچنین رسیدن به اعداد بالاتر لزوماً به معنای بهبود پسوریازیس نیست.
چه کسانی ممکن است به بررسی ویتامین D نیاز داشته باشند؟
- افرادی که علائم یا عوامل خطر کمبود ویتامین D دارند.
- کسانی که سابقه مشکلات استخوانی دارند.
- افرادی که پزشک به دلیل شرایط تغذیهای یا بیماری زمینهای برای آنها آزمایش تجویز کرده است.
- مبتلایان به پسوریازیس که پزشک بر اساس شرایط بالینی، بررسی سطح این ویتامین را ضروری میداند.
بهترین منابع غذایی ویتامین D
تغذیه مناسب میتواند به دریافت ویتامین D کمک کند؛ هرچند تعداد غذاهای حاوی مقادیر قابلتوجه این ویتامین محدود است.
مهمترین منابع غذایی عبارتاند از:
- ماهیهای چرب: سالمون، ساردین، تن و ماکرل
- زرده تخممرغ: حاوی مقداری ویتامین D است.
- شیر غنیشده: در صورت افزودن ویتامین D میتواند منبع مناسبی باشد.
- قارچهای در معرض نور فرابنفش: بعضی از انواع قارچ میتوانند ویتامین D2 داشته باشند.
- روغن کبد ماهی: از منابع غنی ویتامین D است، اما مصرف آن باید با توجه به مقدار ویتامین A و D دریافتی بررسی شود.
آیا نور خورشید به بهبود پسوریازیس کمک میکند؟
قرار گرفتن کنترلشده در معرض نور UVB میتواند در برخی افراد مبتلا به پسوریازیس به کاهش علائم کمک کند. نور UVB در شرایط پزشکی و با دوز مشخص برای فتوتراپی استفاده میشود.
بااینحال، آفتابگرفتن بدون برنامه درمانی و به مدت طولانی توصیه نمیشود؛ زیرا آفتابسوختگی میتواند ضایعات پسوریازیس را تشدید کند و خطر آسیب پوستی را افزایش دهد.
همچنین نباید نور خورشید را جایگزین درمان تخصصی یا مکمل ویتامین D تجویزشده دانست.
چه مقدار ویتامین D برای افراد مبتلا به پسوریازیس لازم است؟
مقدار موردنیاز ویتامین D برای افراد مبتلا به پسوریازیس، لزوماً با سایر افراد تفاوتی ندارد.
نیاز روزانه بزرگسالان ۱۹ تا ۷۰ سال معمولاً ۶۰۰ واحد بینالمللی (IU) است. این مقدار برای افراد بالای ۷۰ سال به ۸۰۰ واحد میرسد.
اما اگر فرد دچار کمبود ویتامین D باشد، ممکن است پزشک برای اصلاح آن دوز بیشتری تجویز کند.
برای تعیین مقدار مناسب باید موارد زیر در نظر گرفته شوند:
- سطح ویتامین D در آزمایش خون
- سن و وزن بدن
- وضعیت کلیه و کبد
- میزان دریافت ویتامین D از غذا و مکملها
- وجود بیماریها یا داروهای زمینهای
نکته: مصرف دوزهای بالا مانند ۵۰ هزار واحد ویتامین D باید فقط براساس برنامه درمانی پزشک انجام شود. این دوز برای مصرف روزانه و خودسرانه مناسب نیست.
کپسول شاخ گوزن رویال الک
کمک به درمان قابل توجه انواع آرتروز ، روماتیسم ، پسوریازیس ، پوکی استخوان و فیبرومیالژیا – محصول کشور کانادا با بازخورد بی نظیر در جهان و ایران
عوارض مصرف بیش از حد ویتامین D در افراد مبتلا به پسوریازیس
ویتامین D یک ویتامین محلول در چربی است و مصرف بیش از اندازه آن میتواند باعث تجمع ویتامین و افزایش کلسیم خون شود.
این وضعیت که هیپرکلسمی نام دارد، ممکن است مشکلات مختلفی ایجاد کند.
علائم احتمالی عبارتاند از:
- تهوع و استفراغ
- یبوست و درد شکم
- تشنگی و تکرر ادرار
- ضعف عضلانی
- سنگ کلیه
- اختلال در عملکرد کلیه
- در موارد شدید، اختلالات قلبی و عصبی
بنابراین، افزایش خودسرانه دوز مکمل با این تصور که پسوریازیس سریعتر بهبود پیدا میکند، اقدام مناسبی نیست.
افرادی که از مکملهای کلسیم، داروهای مرتبط با ویتامین D یا داروهای خاص کلیوی استفاده میکنند نیز باید پیش از مصرف دوزهای بالای این ویتامین با پزشک مشورت کنند.
جمع بندی: ارتباط ویتامین D و پسوریازیس چیست؟
ارتباط ویتامین D و پسوریازیس از نظر علمی مورد توجه است؛ زیرا این ویتامین در تنظیم عملکرد سیستم ایمنی و چرخه رشد سلولهای پوستی نقش دارد. برخی تحقیقات، سطح پایینتر ویتامین D را در مبتلایان به پسوریازیس گزارش کردهاند، اما هنوز رابطه علت و معلولی میان کمبود این ویتامین و ایجاد بیماری اثبات نشده است.
اصلاح کمبود ویتامین D برای حفظ سلامت عمومی بدن اهمیت دارد، اما مصرف مکمل خوراکی آن بهتنهایی درمان اثباتشده پسوریازیس نیست. در مقابل، داروهای موضعی حاوی مشتقات ویتامین D مانند کلسیپوتریول از گزینههای شناختهشده برای کنترل ضایعات پوستی هستند.
بهترین رویکرد برای افراد مبتلا به پسوریازیس، بررسی وضعیت ویتامین D در صورت وجود اندیکاسیون پزشکی، اصلاح کمبود در صورت نیاز و ادامه درمان تخصصی زیر نظر متخصص پوست است.
منابع
1. JAMA Dermatology (2023): کارآزمایی بالینی تصادفی درباره تأثیر مکمل ویتامین D بر شدت پسوریازیس.
2. British Journal of Dermatology: بررسی ارتباط سطح ویتامین D خون و پسوریازیس در یک مطالعه جمعیتمحور.
3. National Psoriasis Foundation: توضیحات علمی درباره مکملها و ویتامین D در پسوریازیس.
4. American Academy of Dermatology (AAD): راهنمای درمان پسوریازیس با داروهای موضعی و مشتقات ویتامین D.
5. Systematic Review and Network Meta-analysis (2025): بررسی شواهد مکملهای غذایی در درمان کمکی پسوریازیس.
6. S3-Leitlinie Psoriasis vulgaris (2025): راهنمای تخصصی آلمانی درمان پسوریازیس.